Zakład produkcyjny trafia na tę samą ścianę co farmy OZE

Przez ostatnie lata o odmowach przyłączenia mówiło się niemal wyłącznie w kontekście farm wiatrowych i fotowoltaicznych, bo kolejka do sieci rosła, inwestorzy OZE zderzali się z brakiem wolnych mocy przyłączeniowych, a temat regularnie trafiał do mediów branżowych i do sporów przed Prezesem URE. Teraz ten sam problem dotyka stronę odbiorczą: zakłady, które chcą rozbudować halę, uruchomić nową linię produkcyjną, przejść z gazu na energię elektryczną albo postawić stację ładowania dla floty.

Dla dyrektora technicznego czy głównego energetyka zakładu odmowa przyłączenia albo odmowa zwiększenia mocy przyłączeniowej oznacza realne opóźnienie inwestycji i często przesunięcie decyzji o lokalizacji nowej linii produkcyjnej. Zanim padnie pytanie, co robić dalej, trzeba zadać sobie inne. Czy operator w ogóle mógł odmówić w taki sposób, w jaki to zrobił.

Jedno zastrzeżenie. Część mechanizmów ostatniej nowelizacji napisano wyłącznie dla instalacji wytwórczych i magazynów energii, jak art. 7 ust. 8d³, który każe operatorowi wskazać, dla jakiej mocy warunki mogłyby być spełnione, i daje wnioskodawcy 30 dni na przyjęcie tej wielkości. Odbiorca końcowy tej ścieżki nie ma. Obowiązki przy samej odmowie obejmują natomiast każdy podmiot ubiegający się o przyłączenie.

Co operator musi napisać w piśmie o odmowie

Obowiązek zawarcia umowy o przyłączenie wynika z art. 7 ust. 1 Prawa energetycznego. Przedsiębiorstwo zajmujące się przesyłaniem lub dystrybucją energii jest obowiązane zawrzeć taką umowę, jeżeli istnieją techniczne i ekonomiczne warunki przyłączenia, a żądający jej zawarcia spełnia warunki przyłączenia i odbioru. Przy odmowie zastosowanie mają dwa kolejne ustępy i to one są w praktyce ważniejsze.

Art. 7 ust. 1¹ nakazuje operatorowi niezwłocznie powiadomić o odmowie Prezesa URE oraz zainteresowany podmiot, podając przyczyny. Art. 7 ust. 1² idzie dalej. Jeżeli odmowa nastąpiła z przyczyn ekonomicznych, w tym samym powiadomieniu operator ma podać szacowaną wysokość opłaty za przyłączenie na warunkach uzgodnionych, o której mowa w ust. 9, wraz z informacją o możliwości zażądania przedstawienia sposobu kalkulacji tej opłaty. Na takie żądanie operator ma 14 dni, żeby przedstawić sposób kalkulacji z wyszczególnieniem istotnych elementów nakładów inwestycyjnych.

To najmocniejsze i najrzadziej używane narzędzie w tym rozdziale ustawy. Nie trzeba do niego sporu ani opłaty skarbowej, wystarczy pismo, a odpowiedź pokazuje, z czego składa się kwota uznana przez operatora za ekonomicznie nieuzasadnioną i czy dotyczy ona inwestycji potrzebnej wyłącznie wam, czy rozbudowy, z której skorzysta cały węzeł.

Odmowa opiera się w praktyce na jednej z dwóch przesłanek albo na obu naraz. Brak mocy przyłączeniowej w danym GPZ to najczęstsza postać tej pierwszej. Z danych za 2025 rok wynika, że 2133 odmowy uzasadniono brakiem warunków technicznych, 1150 względami ekonomicznymi, a 1614 obiema przesłankami jednocześnie. Ta trzecia kategoria, w komentarzach zwykle pomijana, pokazuje, że łączne powołanie obu podstaw jest w praktyce operatorów normą. Od tego, którą podstawę operator wybierze, zależy, jakie macie dalej narzędzia.

Jak URE czyta przesłankę techniczną

Ówczesny Prezes URE Rafał Gawin, który kierował urzędem do 11 sierpnia 2025 roku, opisał czytanie tej przesłanki w Informacji Prezesa URE nr 15/2024 z 22 marca 2024 roku. Brak warunków technicznych to według tego stanowiska, za orzecznictwem, przeszkoda o charakterze trwałym, której nie da się usunąć mimo podjęcia prób, a sytuacje takie mają być wyjątkowe i dokładnie opisane w piśmie. Gdy przyłączenie jest technicznie wykonalne, a przeszkodą jest jedynie to, że potrzebna rozbudowa nie została ujęta w planie rozwoju, odmowa powinna wskazywać obie przesłanki naraz.

Ten sam test da się zastosować do pisma, które leży na Waszym biurku. Jeżeli odmowa powołuje się wyłącznie na brak warunków technicznych i nie wspomina ani o planie rozwoju operatora, ani o kosztach przyłączenia na warunkach uzgodnionych, sprawdźcie, czy mamy do czynienia z trwałym brakiem miejsca w sieci, czy z decyzją inwestycyjną operatora ubraną w język techniczny.

Dane, które możecie sprawdzić przed telefonem do operatora

Część weryfikacji da się przeprowadzić samodzielnie, pod jednym warunkiem: trzeba wiedzieć, gdzie kończy się zasięg publicznych danych. Art. 7 ust. 8l nakazuje operatorom publikować wartości łącznej dostępnej mocy przyłączeniowej wraz z planowanymi zmianami w okresie kolejnych pięciu lat, dla całej sieci powyżej 1 kV, ale w podziale na stacje lub grupy stacji wchodzące w skład sieci 110 kV i wyższej. Zakład zasilany z sieci średniego napięcia swojego punktu w tym zestawieniu nie znajdzie. Te same przepisy każą publikować listę złożonych wniosków o warunki przyłączenia, więc widać też, kto stoi w kolejce przed Wami.

Jedna właściwość tych danych bywa przeoczana. Publikowana wartość jest pomniejszana o moc wynikającą z wydanych i wciąż ważnych warunków przyłączenia. Niska liczba przy Waszym węźle może więc opisywać moc zarezerwowaną przez projekty, które nigdy nie powstaną, a nie fizyczne ograniczenie stacji. To rozróżnienie zmienia sens całej rozmowy z operatorem.

Pełniejszy obraz po stronie odbioru dają narzędzia samych operatorów. Enea Operator udostępnia dostępne moce odbiorcze oraz Mapę Dostępnych Mocy Przyłączeniowych, pokazującą wolne moce dla odbiorców w sieci średniego napięcia, z danymi aktualizowanymi codziennie. TAURON Dystrybucja prowadzi własny portal z mocami przyłączeniowymi, mapami planowanych inwestycji i przyłączeń oraz zapotrzebowaniem na usługi elastyczności. Wartość podaną dla Waszego węzła warto zestawić z tym, co napisano w piśmie o odmowie.

Drugim źródłem jest plan rozwoju operatora, a dla sieci przesyłowej Plan Rozwoju Sieci Przesyłowej PSE. Jeśli w okolicy planowana jest rozbudowa lub modernizacja stacji, a odmowa mimo to powołuje się na trwały brak warunków technicznych, mamy rozbieżność wartą wyjaśnienia. Granicą samodzielnej weryfikacji jest sama ekspertyza wpływu przyłączenia, bo operatorzy niejednokrotnie odmawiają udostępnienia jej pełnej treści, powołując się na tajemnicę przedsiębiorstwa.

Co daje spór przed Prezesem URE

Jeżeli weryfikacja pokaże, że uzasadnienie nie spełnia opisanego standardu, macie otwartą drogę formalną. Art. 8 ust. 1 Prawa energetycznego mówi o sprawach spornych dotyczących odmowy zawarcia umowy o przyłączenie do sieci, „w tym dotyczących zwiększenia mocy przyłączeniowej”. Ten fragment jest w ustawie dosłownie, więc rozbudowujący się zakład nie musi udowadniać, że jego sprawa mieści się w przepisie. Wniosek składa się do właściwego miejscowo oddziału terenowego URE, dołączając potwierdzenie zapłaty opłaty skarbowej. Zwolnienie z opłaty dotyczy wyłącznie obiektów mieszkalnych, więc zakładu produkcyjnego nie obejmuje. Sprawę kończy decyzja administracyjna, od której każdej ze stron przysługuje odwołanie do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie.

Złożenie wniosku nie zamyka innych ścieżek. Równolegle możecie zażądać kalkulacji opłaty w trybie art. 7 ust. 1² i negocjować przyłączenie na warunkach uzgodnionych. Art. 7 ust. 9 pozwala operatorowi zawrzeć umowę o przyłączenie z opłatą ustaloną w uzgodnieniu z wnioskodawcą właśnie wtedy, gdy odmówił z braku warunków ekonomicznych. Jest to uprawnienie operatora, nie jego obowiązek, więc kalkulacja kosztu jest tu jedynym twardym argumentem, jaki macie.

Stawka rośnie po wejściu w życie UC84

Nowelizacja Prawa energetycznego znana jako UC84, obowiązująca od 30 kwietnia 2026 roku, rozszerzyła na odbiorców mechanizmy kojarzone wcześniej głównie ze źródłami OZE: zaliczka na poczet opłaty za przyłączenie wzrosła z 30 do 60 zł/kW z limitem 6 mln zł, zabezpieczenie liczy się progresywnie po 30 zł/kW do 100 MW i 60 zł/kW powyżej, z limitem 12 mln zł, a warunki przyłączenia wydane od 30 kwietnia obowiązują z reguły rok, nie dwa lata. Doszła też opłata za złożenie wniosku, 1 zł za każdy kilowat mocy przyłączeniowej wskazanej we wniosku, nie więcej niż 100 tys. zł, przy przyłączeniach do sieci powyżej 1 kV.

Dwie rzeczy działają przy tym na korzyść rozbudowującego się zakładu i giną w większości podsumowań. Jeżeli podmiot już dysponuje mocą przyłączeniową, zaliczkę wnosi się wyłącznie od przyrostu mocy, a nie od całości. Nadwyżka zaliczki ponad ostateczną opłatę za przyłączenie podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia jej wniesienia. Rachunek za ponowne podejście do wniosku jest więc niższy, niż wynikałoby z samej stawki 60 zł/kW, ale nadal realny, a termin ważności warunków krótszy niż rok temu.

Jest też data, którą trzeba mieć w kalendarzu. 28 sierpnia 2026 roku Prezydent odmówił podpisania ustawy z 31 lipca 2026 roku, zmieniającej przepisy przejściowe UC84. Zawetowana nowelizacja miała przesunąć termin wniesienia zaliczki z 30 października 2026 na kwiecień 2027 i uporządkować poziomy zabezpieczenia, sto procent do 15 października i dwadzieścia pięć procent od 16 października 2026. Po wecie obowiązują terminy pierwotne.

Gdzie pasuje GridLink

GridLockdown Rescue to inżynierski audyt decyzji o odmowie. Konfrontujemy uzasadnienie operatora z publicznymi danymi o dostępnych mocach, z planem rozwoju sieci w danej lokalizacji oraz z wymogami art. 7 i art. 8 Prawa energetycznego, łącznie z tym, czy pismo zawiera pouczenie o prawie do kalkulacji opłaty, a wynik przekładamy na rekomendację: żądanie kalkulacji i negocjację warunków uzgodnionych albo wniosek o rozstrzygnięcie sporu do Prezesa URE. Pracujemy po stronie inwestora i odbiorcy, nie projektujemy sieci operatora ani nie zastępujemy generalnego wykonawcy.

Stronę inżynieryjną prowadzi dr inż. Michał Gajdzica, współzałożyciel GridLink i wykładowca akademicki, specjalizujący się w systemach elektroenergetycznych, zabezpieczeniach i technicznej ocenie aktywów wytwórczych dużej mocy. Zespół ma na koncie ponad 800 MVA mocy przyłączonej do sieci operatora.